We zijn in West-Zeeuws-Vlaanderen niet bepaald ruim bedeeld met orchideeën. Althans dat is het idee.

Ik ben in waarneming.nl gedoken, en wat blijkt? In 2024 waren er een kleine 320 waarnemingen van orchideeën in de gemeente Sluis, maar vorig jaar nog geen 50! Het lijkt erop dat we voor de juiste aantallen erg afhankelijk zijn van enkele speciale waarnemers.

Dit jaar lijkt goed te beginnen, er is veel meer bijenorchis. Wellicht door de droogte van vorig jaar?

Waar orchideeën zeker goed te vinden zijn, is in de Braakman, net voorbij de Oude Zeedijk.  Een orchideeën-excursie was dan ook het uitgangspunt voor het organiseren van een Duumpje-ledendag bij de boerderij van Staatsbosbeheer (SBB). Zo’n 25 leden en wat introducees waren begin juni te porren om mee te wandelen en te speuren naar varianten van deze soort.

Het weer kon zeker beter, maar een echt nat pak werd het niet. We kregen een kleurenkopie mee met foto’s van de negen in het gebied voorkomende orchideeën. Met aan de achterzijde de illustratie van Floron’s Zoekkaart om zelf orchideeën te herkennen. Startvraag daarbij: zijn de bladen gevlekt? Al vragen beantwoordend kom je bij één van de 23 bekendste Nederlandse orchideeën uit. Je kunt natuurlijk ook gewoon Obsidentify gebruiken zoals veel van ons deden…

Gastheer boswachter Stijn Steurrijs had er zin in: we gingen een grote ronde maken. Eerst langs de trotse jongste aanwinst van SBB Braakman: een nieuw geplaatste oeverzwaluwwand. Die toevoeging werd beloond met meer dan 100 bezette nesten – vrijwel alle gaten waren in gebruik. Verder ging het, langs enkele solitaire exemplaren van Hondskruid, zomaar langs het (fiets)pad. Hondskruid is een zeldzame orchidee, deze vind je normaal gesproken vooral aan de duinenkust of in Zuid-Limburg.

Aan de noordzijde van de Braakman kwamen we bij de eerste weide vol met orchideeën en andere bijzondere plantaardige vondsten, zoals Zomerbitterling, Echte koekoeksbloem en Klavervreter. Maar vooral orchideeën: Rietorchis en Moeraswespenorchis in groten getale.

We struinden verder en Stijn lichtte de beoogde bosontwikkeling van het Braakman toe. Onderwijl genoten we van de roep van een Wielewaal.

Dichter bij de Braakmanboerderij is een tweede mooie, maar vochtigere weide met veel orchideeën. Vorig jaar hadden een paar van ons daar Zonnedauw gezien. Maar zelfs met onze grote en getrainde groep speurders was deze plant niet te vinden. Wat wel? Avondkoekoeksbloem, Bevertjes en IJle dravik. Maar ook weer Rietorchis. En de wat onooglijke, gele Grote keverorchis. Maar geen Zonnedauw.

De wandeling koerste tenslotte weer richting de Braakmanboerderij met rondom de runderen en dichtbij lopen de bijna altijd aanwezige Koereigers, toch een bijzonderheid in ons streek.

Bij terugkomst gingen de staldeuren weer open en we konden onder het genot van een hapje en drankje napraten over onze mooie waarnemingen.

Waar zou je nog meer orchideeën kunnen vinden? Altijd zelf goed opletten. En vooraf checken bij waarneming.nl. In mijn omgeving (Breskens), langs de zeedijken, Waterdunen, maar ook nabij Ghistelkerke. Zelfs de zeldzame bokkenorchis of het eerder genoemde Hondskruid spotte ik vlak bij het dorp. Maar ook gewoon bij de buren waar de Wespenorchis jarenlang vanzelf is verschenen onder een beukenhaag. Kalkrijke bodems, die vochtig zijn en waar weinig concurrentie is van andere vegetatie (zoals grassen) zijn potentiële vindplaatsen.

Op https://www.staatsbosbeheer.nl/uit-in-de-natuur/locaties/zeeuws-vlaanderen/activiteiten vind je het actuele overzicht van alle Zeeuws-Vlaamse activiteiten, meest bij Braakman Noord.

Let ook op de altijd interessante excursies van ons zuidenburen (Natuurpunt). Zij bieden ook speciale excursies aan naar bijzondere planten. Bv aan de overzijde van ’t Zwin. Of iets verder langs de kust, nabij Zeebrugge, bij de Fonteintjes. En bij het Bezoekerscentrum van de Uitkerkse Polder is een mini-expo te zien van wilde orchideeën.

Tenslotte, neem ook de tijd om naar de special over de Braakman van Vroege Vogels te kijken. Uitzending was 31 mei (19.25 u) op NPO 2. Goed terug te vinden op de website van Vroege Vogels.

Rick Dubbeldam